Jij bent geen onderdeel van dit instituut, je bent gewoon een burger die deel neemt aan het jaarlijkse vogeltel moment. Het VBN gebruikt de data die de burgers verzameld hebben om analyses van de ontwikkeling van vogels in Nederland te doen. Dit is een perfect voorbeeld van burgerwetenschap, maar zeker niet de enige: er is nog zoveel meer wat je kan doen, en er zijn nog veel meer onderzoekers die hulp nodig hebben.

Dus, wat is nou burgerwetenschap? In plaats van professionele wetenschappers, zijn het normale mensen uit het volk die data te vergaren voor onderzoeksprojecten. Dit is niet gelimiteerd tot alleen het tellen van vogels. Het kunnen ook andere takken van de wetenschap zijn, zoals: medisch onderzoek, informatica en zelfs astronomie. Onderzoekers vragen het publiek om hen te helpen, zoals tijdens het vogel telmoment van het VBN of het kan gedaan worden door de burgers henzelf. Bijvoorbeeld, amateur astronomen hebben bijvoorbeeld veel bijgedragen met observaties en zelfs data analyse. Hier in Leiden zijn er ook een aantal wetenschappelijke projecten voor het publiek, zoals in de Hortus Botanicus

Van auto-netten tot gaming

Sommige van deze burgerwetenschapsprojecten vereisen soms wat interessante set-ups van de deelnemers. Voor het jaarlijkse vogeltel moment heb je alleen maar pen, papier en een determinatiesleutel nodig om vogels te identificeren. In Denemarken werden de burgers gevraagd om rond te rijden met netten boven op hun auto om insecten te vangen. De insecten werden naar de onderzoekers gestuurd om geïdentificeerd te worden. In een ander voorbeeld nam burgerwetenschap de vorm van een game aan. Wetenschappers hebben een game gecreëerd genaamd Foldit, waar gamers eiwitten in de juiste vorm moesten vouwen. In 2011 vonden spelers een cruciaal element dat vitaal was in de ontdekking voor anti-AIDS medicijnen. Zelfs alledaagse mensen kunnen bijdragen aan wetenschappelijke doorbraken, die op hun beurt positieve gevolgen kunnen hebben op wereldschaal.

Onbetaald werk?

Spelletjes spelen en vogels tellen voor de wetenschap klinkt allemaal leuk en aardig, maar zoals met elk onderzoek moet men de onderliggende ethiek in gedachten houden. Burgerwetenschap is belangrijk voor de gemeenschap om het proces van wetenschappelijk onderzoek te begrijpen, én kan bijdragen aan het aankaarten van belangrijke kwesties. Er kunnen echter problemen naar boven komen als het aankomt op de kwaliteit en integriteit van de data. Daarbij moeten onderzoekers er bewust van zijn dat ze de personen die deelnemen niet uitbuiten. Ook al zijn het de deelnemers die alle data verzamelen, het is wel het intellectuele eigendom van de onderzoekers. Aangezien burgerwetenschap vrijwilligerswerk is, moeten onderzoekers voorkomen dat ze niet te veel werk verrichten noch in gevaarlijke situaties terechtkomen. Om dit te voorkomen moeten onderzoekers duidelijke regels en grenzen opstellen, en toezegging van de deelnemers vragen.

Burgers in Leiden

Voor projecten waar je deel aan kunt nemen hoef je niet ver te kijken: Hier in Leiden zijn er een paar initiatieven waar je mee kan doen met de pret. In het voorjaar van 2025 Naturalis initieerden "Expedition City Nature 2025" met als doel het vastleggen van elke soort die in Leiden voorkomt als onderdeel van ‘hidden biodiversity’. Gedurende 5 weken hebben burgers in Leiden foto's gemaakt met de app ObsIdentify. Er waren in totaal 22.184 observaties, wat resulteerde in 2.265 verschillende soorten. Hiervan waren er 155 nog nooit waargenomen in Leiden!

Een ander project in Leiden is het project Stoepplantjes. Dit is een project van Hortus Botanicus om de lokale bewoners meer bewust te maken van de natuur in stad: Stoepplantjes helpen met het verkoelen van de stad en houden de lucht schoon. De onderzoekers willen ook weten welke stoepplantjes er nou groeien, wat inzichtelijke bevindingen kan geven. Het beste van dit alles is: jij kan ook deelnemen! Ga naar buiten, maak foto's van stoepplantjes en upload deze naar hun website.

Zoals je kan zien is het makkelijk om mee te doen en aangemoedigd door onderzoekers. Dus als je een pauze wil van studeren of werk, en je iets wil bijdragen aan iets waar je gepassioneerd over bent, zijn er vast burgerwetenschapsprojecten die jou nodig hebben. Van het analyseren van satellietbeelden achter je eigen computer, tot uitgaan in de natuur om flora en fauna te zien en/of horen. Of maak je eigen klusjes onderdeel van een project, alles is mogelijk!

Neem deel aan het nationale vogel telmoment van 30 januari tot 1 februari in 2026.

Voor meer online informatie over burgerwetenschapsprojecten, check het Zooniversescience platform.